Cây bình bát được biết đến với khả năng kháng khuẩn, chống viêm rất tốt. Dân gian thường sử dụng cây này để trừ lị, tẩy giun. Tuy nhiên, ngày nay, nó còn được sử dụng trong các bài thuốc chữa lao phổi, tiểu đường, xương khớp.
Tên gọi khác: Cây nê, đào tiên, Na xiêm, Na vàng, Na dại
Tên khoa hoc: Annona reticulata L
Tên tiếng anh: Annona reticulata L
Họ: Na (Annonaceae)
Phương pháp trồng cây bình bát phổ biến là ươm bằng hạt. Mỗi quả cây bình bát chín có rất nhiều hạt. Tách hạt riêng, vỏ hạt cây bình bát rất dày nên việc phơi khô, ngâm nước ấm cho hạt nhanh nảy mầm như những loại cây khác tỏ ra không hữu hiệu với hạt cây bình bát. Ngược lại, cách làm khá đơn giản nhưng hiệu quả lại cao là chỉ cần đặt hạt cây bình bát vào hố đã chuẩn bị sẵn [a][b][c][d]mà không cần tác động gì nhiều. Mỗi hố đặt từ 2 - 3 hạt đề phòng trường hợp có những hạt không mọc được.
Khoảng cách giữa các hố là từ 2,5 - 3 mét để cây hấp thụ chất dinh dưỡng tốt nhất cũng như thuận tiện trong việc thu hoạch quả.
Lưu ý quan trọng trong lúc ươm hạt cây bình bát là không cho cỏ mọc phủ lên hố trồng cây. Vì thời gian để hạt ươm có thể nảy mầm lên cây con là khá lâu, từ 4 đến 5 tháng nên nếu không để ý cỏ có thể mọc phủ lên hạt làm chậm quá trình nảy mầm của cây.
Đặc điểm nhận dạng của cây Bình bát
1. Mô tả cây Bình bát
Bình bát là cây hoang mọc dại ven đường có thân nhỏ, cao từ 5 – 7m. Cây có nhiều cành, trong đó cành già nhẵn, cành non có nhiều lông. Lá bình bát hình mác thuôn, mọc so le với nhau, dài từ 12 – 15cm, tròn ở gốc lá và nhọn ở đầu, mặt trên của lá nhẵn bóng, mặt dưới có lông tơ và có gân nổi rõ. Ở cuống lá có lông.
Hoa bình bát màu vàng, mọc ở kẽ lá, mọc thành từng chùm 2 – 4 hoa. Đài hoa gồm 3 phiến hình mặt tam giác có lông ở bên ngoài, tràng hoa có 2 vòng. Cánh hoa hẹp có lông, ba cánh ở ngoài to hơn, ba cánh trong nhỏ hơn. Hoa bình bát có nhị kéo dài, bầu gồm noãn, có lông. Hoa thường nở vào tháng 5 – 6.
Quả cây bình bát thuộc dạng quả kép, có hình trái tim với từng ô ở 5 góc mờ. Khi chín, quả bình bát có màu vàng, hoặc vàng pha đỏ, bên trong thịt có màu trắng, hoặc trắng ngả vàng. Quả bình bát là quả ăn được. Mùa quả bình bát thường vào tháng 7 – 8 hàng năm.
2. Phân bố, bộ phận dùng, thu hái và sơ chế
Phân bố
Bình bát được tìm thấy đầu tiên ở Trung Mỹ, Brazil, Nam Mexico và Peru, Ấn Độ, Úc, châu Phi. Ở Việt Nam, bình bát là cây mọc hoang ở những vùng đất nhiễm phèn trên cả nước.
Thông thường, bình bát mọc ở những vùng đất thấp, nơi có khí hậu nóng ẩm. Do chịu được phèn nên cây này được làm gốc để ghép cho mãng cầu xiêm.
Bình bát là cây dễ phát triển, rễ ăn sâu xuống lòng đất nên bám chắc. Vì thế, cây không chỉ có tác dụng là cây ăn quả, làm thuốc chữa bệnh mà bình bát còn có tác dụng chống sạt lở, làm bờ chắn sóng.
Bộ phận dùng: Bình bát được sử dụng cả thân, quả, hạt, lá, rễ để làm dược liệu.
Thu hái: Bình bát có thể thu hái quanh năm, đặc biệt là lá. Với việc thu hái rễ thường được lấy ở những cây lớn có rễ to khỏe. Trong khi đó, quả bình bát thu hái tùy mục đ